ئورنىڭىز: باش بەت ئۇچۇر-ساۋاتلار
«جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تاۋار ماركىسى قانۇنى» غا تۈزىتىش كىرگۈزۈشنىڭ ئاساسىي مەزمۇنى
2026ـ يىلى 6ـ ئاينىڭ 26ـ كۈنى،14ـ نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 23ـ قېتىملىق يىغىنىدا يېڭىدىن تۈزىتىش كىرگۈزۈلگەن تاۋار ماركىسى قانۇنى قاراپ چىقىپ ماقۇللاندى، بۇ 1983ـ يىلى تاۋار ماركىسى قانۇنى يولغا قويۇلغان 40 نەچچە يىلدىن بۇيان تۇنجى قېتىم ئومۇميۈزلۈك تۈزىتىش كىرگۈزۈلۈشى ھېسابلىنىدۇ. يېڭىدىن تۈزىتىش كىرگۈزۈلگەن تاۋار ماركىسى قانۇنى ئەسلىدىكى «سەككىز باب،73 ماددا» دىن «توققۇز باب،87 ماددا» غا كۆپەيتىلىپ، باب قۇرۇلمىسى خېلى زور دەرىجىدە تەڭشىلىپ، بىتىملارنىڭ مەزمۇنى يەنىمۇ بېيىتىلدى. بۇ قېتىمقى قانۇنغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش مەزمۇنىنى خۇلاسىلىگەندە، ئاساسلىقى تۆۋەندىكى تەرەپلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
( 1 ) تاۋار ماركىسى خىزمىتىنىڭ ئومۇمىي تەلىپىنى مۇكەممەل لەشتۈرۈش. بىرىنچى، تاۋار ماركىسىنىڭ ئىچكى خاس مەزمۇنىنى توغرا چۈشىنىش ۋە ئىگىلەشكە قولايلىق بولۇپ، بۇ قانۇندا ئېيتىلغان تاۋار ماركىسى تاۋار ياكى مۇلازىمەت مەنبەسىنى پەرقلەندۈرۈش ۋە پەرقلەندۈرۈشكە ئىشلىتىلىدىغان بەلگىنى كۆرسىتىدۇ، ئۇ تاۋار ماركىسى ۋە مۇلازىمەت تاۋار ماركىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ( 2ـ ماددا )؛ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تور ئىقتىسادىي تەرەققىياتىنىڭ تاۋار ماركىسىنى قوغداشنى كۈچەيتىش ئېھتىياجىغا ماسلىشىش ئۈچۈن، ئالاقە تورى قاتارلىق ئۇچۇر تورى ئارقىلىق يولغا قويۇلغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش ھەرىكىتىنىڭ بۇ قانۇننىڭ تەڭشەش دائىرىسىگە كىرىدىغانلىقىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش كېرەك ( 2ـ ماددا ). ئىككىنچى، تارماقلارنىڭ مەسئۇلىيىتى ۋە ئىش تەقسىماتىنى بېكىتىش. گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقى پۈتۈن مەملىكەتنىڭ تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىش، باشقۇرۇش خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ، ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ تاۋار ماركىسى خىزمىتىنى باشقۇرغۇچى تارمىقى شۇ مەمۇرىي رايوننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ، ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىش فۇنكسىيىسىنى ئۈستىگە ئالغان تارماقلىرى تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىش خىزمىتىگە مەسئۇلىيىتى ۋە ھوقۇق دائىرىسى بويىچە مەسئۇل بولىدۇ ( 4ـ ماددا )؛ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىش، باشقۇرۇش خىزمىتىگە مەسئۇل تارماق ۋە تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماقلاردىن خىزمەت مېخانىزمى ئورنىتىپ، ئۇچۇردىن ئورتاق بەھرىلىنىش ۋە خىزمەتلەرنى ماسلاشتۇرۇشنى كۈچەيتىشنى تەلەپ قىلدى ( 4ـ ماددا ). يۇقىرىقى بەلگىلىمە پىرىنسىپىغا ئاساسەن، ئالاقىدار باب، پاراگرافلارنىڭ تارماقلارنىڭ مەسئۇلىيىتىگە چېتىلىدىغان مەزمۇنلىرىنى مۇناسىپ تەڭشەپ، تارماقلار ئارا مەسئۇلىيەتنىڭ ئېنىق، ئىش تەقسىماتىنىڭ ئېنىق بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلىپ، خىزمەتتە بىرىكمە كۈچ شەكىللەندۈرۈشنى قانۇن بويىچە ئىلگىرى سۈردۇق. ئۈچىنچى، بازار سۇبيېكتىنىڭ تاۋار ماركىسىنى تەكشۈرۈش، رويخەتكە ئېلىش ۋە ئىشلىتىشىگە قولايلىق يارىتىپ، تاۋار ماركىسى خىزمىتىنىڭ سۈپىتى ۋە ئۈنۈمىنى ئۆستۈرۈپ، ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ئىشلارنىڭ تېز تەرەققىيات ئېھتىياجىغا تېخىمۇ ياخشى ئۇيغۇنلىشىش ئۈچۈن، گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقىدىن ئۇچۇرلاشتۇرۇش، ئەقلىي ئىقتىدارلاشتۇرۇش تاۋار ماركىسى ئاممىۋى مۇلازىمىتى سىستېمىسى قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىپ، تاۋار ماركىسى كەسپىنى بېجىرىشنى قولايلاشتۇرۇش دەرىجىسىنى ئۆستۈرۈپ، تاۋار ماركىسى ئۇچۇرىنى مۇكەممەل، توغرا، ۋاقتىدا ئېلان قىلىش تەلەپ قىلىندى، تاۋار ماركىسى ئۇچۇر مۇلازىمىتى ۋە باشقۇرۇش سەۋىيىسىنى ئۆستۈرۈش ( 13-ماددا ).
( 2 ) تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش شەرتىنى مۇكەممەللەشتۈرۈش كېرەك. بۇ قېتىمقى تاۋار ماركىسى قانۇنىغا تۈزىتىش كىرگۈزۈشتە، مەخسۇس باب تەسىس قىلىنىپ، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش شەرتى مەركەزلىك بەلگىلەندى ( 2ـ باب )، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنىڭ كونكرېت تەلىپى مۇكەممەللەشتۈرۈلۈپ، بازار سۇبيېكتىنىڭ ئالاقىدار بەلگىلىمىلەرنى توغرا چۈشىنىشى ۋە ئىگىلىشىگە قولايلىق يارىتىلدى.
بىر تەرەپتىن، كۆچمە ئالاقە تورى ۋە رەقەملەشتۈرۈپ تارقىتىش تېخنىكىسىنىڭ تەرەققىياتىغا پائال ماسلىشىپ، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرغىلى بولىدىغان ئامىللارنىڭ تۈرىنى يەنىمۇ كېڭەيتىپ، ھەرىكەتچان بەلگە ۋە ئالاقىدار ئامىللارنىڭ بىرىكمىسىنى تاۋار ماركىسى قىلىپ رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىشنى كۆپەيتىپ، يېڭى تېخنىكا، يېڭى كەسىپ ھالىتىدىكى كارخانىلارنىڭ ئېھتىياجىغا ئىنكاس قايتۇرۇپ، ئىقتىسادىي تەرەققىياتنىڭ ھاياتىي كۈچىنى ئاشۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈش كېرەك ( 14-ماددا ). يەنە بىر تەرەپتىن، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش شەرتىنى يەنىمۇ قاتتىق قېلىپلاشتۇرۇش كېرەك. بىرىنچى، جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ مۇھىم نەزەرىيە مۇۋەپپەقىيەتلىرى، تارىخىي ۋەقەلەرگە مۇناسىۋەتلىك بەلگە خاراكتېرلىك ئامىللار قاتارلىقلارغا ئوخشاش ياكى ئوخشىشىپ كېتىدىغان بەلگىلەرنى تاۋار ماركىسى قىلىپ رويخەتكە ئالدۇرۇشقا ۋە ئىشلىتىشكە بولمايدىغانلىقى ئايدىڭلاشتۇرۇلدى ( 15-ماددا )؛ ئىككىنچى، رەڭ بىرىكمىسى، ئاۋاز، ھەرىكەتچان بەلگە قاتارلىقلار ئارقىلىق تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىشتا، پەقەت تاۋارنىڭ خاراكتېرىدىن پەيدا بولغان، تېخنىكىلىق ئۈنۈمگە ئېرىشىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ياكى تاۋارنى ماھىيەتلىك قىممەتكە ئىگە قىلىدىغان رەڭ بىرىكمىسى، ئاۋاز، ھەرىكەتچان ئۈنۈم قاتارلىقلارنى تاۋار ماركىسى قىلىپ رويخەتكە ئالدۇرۇشقا بولمايدۇ ( 18-ماددا )؛ ئۈچىنچى، ئىشلىتىشنى مەقسەت قىلمىغان ھەمدە نورمال ئىشلەپچىقىرىش، تىجارەت ئېھتىياجىدىن كۆرۈنەرلىك ھالقىپ تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغان بولسا، رويخەتكە ئېلىنمايدۇ ( 19-ماددا ). بۇنىڭدىن باشقا، تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش بويىچە ئالدىنى ئېلىش كۆزنىكىنى ئالدىغا يۆتكەش ئۈچۈن، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغۇچىدا تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى يامان نىيەتتە ئىلتىماس قىلىش قىلمىشى بولۇپ، ناچار تەسىر پەيدا قىلسا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق ئاگاھلاندۇرۇش بېرىدۇ، قوشۇمچە 100 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويسا بولىدۇ، دەپ بەلگىلىنىپ، تاۋار ماركىسىنى يامان نىيەتتە رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىش قىلمىشىنى جازالاپ ئاگاھلاندۇرۇش سالمىقى ئاشۇرۇلدى ( 54ـ ماددا ).
( 3 ) داڭلىق تاۋار ماركىسىغا ئالاقىدار تۈزۈملەرنى مۇكەممەل لەشتۈرۈش كېرەك. بىرىنچى، مەشھۇر تاۋار ماركىسىنى قوغداشنى كۈچەيتىپ، ئوخشاش بولمىغان، ئوخشىشىپ كەتمەيدىغان تاۋارلارغا باشقىلار رويخەتكە ئالدۇرغان مەشھۇر تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى مەنئى قىلىشنى رويخەتكە ئالدۇرغان ياكى ئالدۇرمىغانلىقىنى پەرقلەندۈرمەي رويخەتكە ئالدۇرۇشنى مەنئى قىلىشقا كېڭەيتىپ، مەشھۇر تاۋار ماركىسىنىڭ تۈر ھالقىپ قوغدىلىدىغان-قوغدالمايدىغانلىقىنى رويخەتكە ئالدۇرغان-ئالدۇرمىغانلىقىغا قاراپ پەرقلەندۈرمەسلىك كېرەك ( 21-ماددا ). ئىككىنچى، مەشھۇر تاۋار ماركىسىنى «بېكىتىش» نى زىيادە قوغلىشىش ھادىسىسىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، تاۋار ماركىسىنىڭ مەشھۇر بولۇش ئەھۋالىنى «بېكىتىش» دېگەن سۆزنى «قارار قىلىش» دەپ ئۆزگەرتىش، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقى تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلغاندا ياكى ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى بېكىتكەن خەلق سوت مەھكىمىسى ناتوغرا رىقابەت دېلوسىنى سوت قىلغاندا، تاۋار ماركىسىنىڭ مەشھۇر بولۇش ئەھۋالىنى «مۇئەييەنلەشتۈرسە» بولىدۇ دېگەن بەلگىلىمە قوشۇلدى ( 63-ماددا ). ئۈچىنچى، دۆلىتىمىزدىكى بەزى كارخانىلارنىڭ تاۋار ماركىسىنىڭ چېگرا سىرتىدا رويخەتكە ئالدۇرۇۋېلىنىش ئەھۋالىغا قارىتا، دۆلىتىمىز كارخانىلىرىنىڭ چېگرا سىرتىدىكى قانۇنلۇق ھوقۇق-مەنپەئىتىنى قوغداشنى كۈچەيتىپ، چېگرا سىرتىدا تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى تەكشۈرۈپ قاراپ چىقىش ياكى تاۋار ماركىسى دېلولىرىنى بىر تەرەپ قىلىش جەريانىدا، تاۋار ماركىسىنىڭ دۆلىتىمىز چېگرىسى ئىچىدە ئالاقىدار ئاممىغا تونۇشلۇق ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاشقا توغرا كەلسە، ئالاقىدارلارنىڭ تەلىپى بويىچە ئىش كۆرۈش كېرەك. گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقى تاۋار ماركىسىنىڭ مەشھۇر بولۇش ئەھۋالىنى ئالاقىدار بەلگىلىمە بويىچە مۇئەييەنلەشتۈرسە بولىدۇ ( 69-ماددا ).
( 4 ) تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش سالمىقىنى ئاشۇرۇش كېرەك. بىرىنچى، تەكشۈرۈپ رويخەتكە ئېلىش ئۆتكىلىنى چىڭ تۇتۇش كېرەك. تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغۇچى بەلگىنىڭ ئالدامچىلىق خاراكتېرىنى ئېنىق بىلىپ تۇرۇپ، ئاممىدا تاۋارنىڭ سۈپىتى، ھۈنەر - سەنئىتى، خام ئەشياسى قاتارلىق ئالاھىدىلىكلىرى ياكى ئىشلەنگەن جايىنى ئاسانلا خاتا تونۇپ قالسا، يەنىلا تاۋار ماركىسى سۈپىتىدە رويخەتكە ئېلىشنى ئىلتىماس قىلىپ، يامان تەسىر پەيدا قىلسا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق ئاگاھلاندۇرىدۇ، قوشۇمچە 100 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويسا بولىدۇ ( 54 - ماددا )؛ خىزمەت ھوقۇقىدىن كەلسە-كەلمەس پايدىلانغان، خىزمەتتە بىپەرۋالىق قىلغان، نەپسانىيەتچىلىك قىلىپ، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىش شەرتىگە ئۇيغۇن كەلمەي، تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىشقا رۇخسەت قىلىپ، ناچار تەسىر پەيدا قىلغان ھۆكۈمەت خادىملىرىغا قانۇن بويىچە چارە كۆرۈلىدۇ ( 84-ماددا ). ئىككىنچى، «ھىيلىگەر تاۋار ماركىسى» نى قاتتىق قېلىپلاشتۇرۇش كېرەك. «ھېيلىگەر تاۋار ماركىسى» قاتارلىق ئاممىنى خاتا يېتەكلەش ئۇسۇلى بىلەن رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش قىلمىشىغا قارىتا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق سۈرۈك ئىچىدە تۈزىتىشكە بۇيرۇيدۇ، قانۇنغا خىلاپ تىجارەت سوممىسى 50 مىڭ يۈئەندىن ئاشقانلارغا قانۇنغا خىلاپ تىجارەت سوممىسىنىڭ بەش ھەسسىسىدىن تۆۋەن جەرىمانە قويسا بولىدۇ؛ قانۇنغا خىلاپ تىجارەت سوممىسى بولمىغان ياكى قانۇنغا خىلاپ تىجارىتى سوممىسى 50 مىڭ يۈئەنگە يەتمىگەنلەرگە 250 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويسا بولىدۇ، دەپ بەلگىلەندى. سۈرۈك ئۆتسىمۇ تۈزەتمىگەنلەرنىڭ رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقى بىكار قىلىدۇ ( 56-ماددا ). ئۈچىنچى، تاۋار ماركىسىنى «ئىزاھلاش، ئەمما ئىشلەتمەسلىك» قىيىن مەسىلىسىنى ھەل قىلىشنى ئىلگىرى سۈرۈش كېرەك. تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغۇچى «ئىشلىتىشنى مەقسەت قىلمىغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە تاۋار ماركىسىنى نورمال ئىشلەپچىقىرىش، تىجارەت ئېھتىياجىدىن روشەن ھالقىپ رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغان» دېگەن بەلگىلىمىگە خىلاپلىق قىلىپ، ناچار تەسىر پەيدا قىلغان بولسا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق ئاگاھلاندۇرۇش جازاسى بېرىدۇ، قوشۇمچە 100 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويسا بولىدۇ ( 54-ماددا ). تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتلىرىدىن ھاۋالە قىلغۇچى رويخەتكە ئېلىشنى ئىلتىماس قىلغان تاۋار ماركىسىنىڭ يۇقىرىقى ئەھۋالغا كىرىدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ ياكى بىلىشكە تېگىشلىك تۇرۇپ، ئۇنىڭ ھاۋالىسىنى قوبۇل قىلغانلىرى مۇناسىپ قانۇن جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالىدۇ ( 67-ماددا ). رويخەتكە ئېلىنغان بىر قىسىم تاۋار ماركىسىنى ئۇزاق مۇددەت ئىشلەتمەي تاشلاپ قويۇش ئەھۋالىغا قارىتا، رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى ئورۇنسىز سەۋەب بىلەن ئۇدا ئۈچ يىل ئىشلەتمىگەن بولسا، ھەر قانداق ئورۇن ياكى شەخس رويخەتكە ئېلىنغان شۇ تاۋار ماركىسىنى بىكار قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، دېگەن بەلگىلىمە ئاساسىدا، گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقى تەشەببۇسكارلىق بىلەن بىكار قىلىپ، رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى چېكىندۈرۈش مېخانىزمىنى يەنىمۇ مۇكەممەل لەشتۈرسە بولىدۇ ( 57-ماددا ) دېگەن بەلگىلىمە قوشۇلدى. تۆتىنچى، كوللېكتىپ تاۋار ماركىسى، ئىسپات تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇشنى كۈچەيتىش كېرەك. كوللېكتىپ تاۋار ماركىسى، ئىسپات تاۋار ماركىسىنى ئۆتۈنۈپ بېرىشنى تەلەپ قىلغاندا، ئۆتۈنۈپ بېرىلگۈچى مۇناسىپ سۇبيېكتلىق سالاھىيەت ۋە نازارەت قىلىش ئىقتىدارىنى ھازىرلىشى كېرەك ( 47-ماددا ). تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلىشتا سۇسلۇق قىلىپ ئىستېمالچىلارغا زىيان يەتكۈزۈش، كوللېكتىپ تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرغۇچى ئورۇنسىز سەۋەب بىلەن ئۆز تەشكىلاتى ئەزالىرىنىڭ كوللېكتىپ تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىشىگە رۇخسەت قىلماسلىق، ئىسپات تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرغۇچى ئورۇنسىز سەۋەب بىلەن شەرتكە ئۇيغۇن كېلىدىغان ئىلتىماس قىلغۇچىنىڭ ئىسپات تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىشىگە رۇخسەت قىلماسلىق قاتارلىق ئەھۋاللار كۆرۈلسە، كوللېكتىپ تاۋار ماركىسى، ئىسپات تاۋار ماركىسى رويخەتكە ئالدۇرغۇچى مۇناسىپ قانۇن جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك ( 60-ماددا ).
بۇنىڭدىن باشقا، ئەرز قىلىش، پاش قىلىش يوللىرى يەنىمۇ راۋانلاشتۇرۇلۇپ، ئاممىنى خاتا يېتەكلەش ئۇسۇلى بىلەن رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىشتەك قانۇنغا خىلاپ قىلمىشلارغا قارىتا، ھەر قانداق ئورۇن ياكى شەخسنىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش خىزمىتى، تاۋار ماركىسىغا دائىر قانۇن ئىجرا قىلىش تارماقلىرىغا ئەرز قىلىش، پاش قىلىش ھوقۇقى بولىدىغانلىقى بەلگىلەندى ( 70-ماددا ).
( 5 ) تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتى ۋە كەسىپكارلارنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇشنى كۈچەيتىش كېرەك. بىرىنچى، تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك ئاپپاراتى ۋە تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسىپكارلىرى سەمىمىي بولۇش پىرىنسىپىغا ئەمەل قىلىشى، قانۇن، مەمۇرىي نىزاملارغا رىئايە قىلىشى، كەسىپ ئەخلاقى، كەسىپ ئىنتىزامىغا رىئايە قىلىشى، مەسئۇلىيىتىنى تىرىشىپ ئادا قىلىش مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشى، ھاۋالە قىلغۇچىنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق - مەنپەئەتىنى قوغدىشى، ھاۋالە قىلغۇچىنىڭ دۆلەت مەنپەئەتى، ئاممىنىڭ مەنپەئەتى ياكى باشقىلارنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق - مەنپەئەتىگە زىيان يەتكۈزىدىغان قىلمىشلارنى قىلىشىغا ياردەم قىلماسلىقى كېرەك، دەپ يەنىمۇ ئايدىڭلاشتۇرۇلدى ( 65 - ماددا ). تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسىپكارلىرى تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك ئاپپاراتىنىڭ ئەۋەتىشى بىلەن تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسپىنى بېجىرىشى كېرەك، ھاۋالىنى ئۆز ئالدىغا قوبۇل قىلىشقا بولمايدۇ؛ تاۋار ماركىسى ۋاكالەت كەسىپكارلىرى بىرلا ۋاقىتتا ئىككىدىن ئارتۇق تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتىدا تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسپى بىلەن شۇغۇللىنىشقا بولمايدۇ؛ تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىكى كەسىپكارلىرى ئۆزى ئىمزا قويۇپ بېجىرگەن تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىكى كەسپىگە مەسئۇل بولىدۇ ( 65-ماددا ). ئىككىنچى، تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتى شۇ ئاپپارات ۋە ئۇنىڭ تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسىپكارلىرىنىڭ ئالاقىدار ئۇچۇرلىرىنى گوۋۇيۈئەننىڭ تاۋار ماركىسىنى باشقۇرۇش تارمىقىغا ئەنگە ئالدۇرۇشى كېرەكلىكى بەلگىلەنگەن ( 65-ماددا )؛ ھەمدە تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتى قانۇن بويىچە ئەنگە ئالدۇرمىسا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق سۈرۈك ئىچىدە تۈزىتىشكە بۇيرۇيدۇ، سۈرۈك ئۆتسىمۇ تۈزەتمىگەنلەرگە 10 مىڭ يۈئەندىن يۇقىرى،50 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويىدۇ ( 67-ماددا ). ئۈچىنچى، تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك ئاپپاراتلىرىنى جازالاش سالمىقىنى ئاشۇرۇپ، تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك ئاپپاراتلىرىدىن تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلگەنلىرى قانۇن جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك:تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتلىرىنى ئالداش، ئازدۇرۇش ياكى ھاقارەتلەش قاتارلىق ۋاسىتىلەر بىلەن تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسپىنى جەلپ قىلىش؛ بىر تاۋار ماركىسى دېلوسىدا مەنپەئەت توقۇنۇشى بولغان دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپنىڭ ھاۋالىسىنى قوبۇل قىلىش؛ ھاۋالە قىلغۇچى رويخەتكە ئېلىشنى ئىلتىماس قىلغان تاۋار ماركىسىنىڭ مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن قانۇنغا خىلاپ ئەھۋالغا تەۋە ئىكەنلىكىنى بىلگەن ياكى بىلىشكە تېگىشلىك بولسىمۇ، يەنىلا ئۇنىڭ ھاۋالىسىنى قوبۇل قىلىش؛ «تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتى ئۆزىنىڭ ۋاكالەتچىلىك مۇلازىمىتى ئۈچۈن تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلغاندىن باشقا، باشقا تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلسا بولمايدۇ» دېگەن بەلگىلىمىگە خىلاپلىق قىلسا؛ تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىشنى يامان نىيەتتە ئىلتىماس قىلىش بەلگىلەنگەن ئەھۋاللار مەۋجۇت بولسا؛ ئالداش قاتارلىق ناتوغرا ۋاسىتىلەر بىلەن جۇڭگو چېگراسى ئىچىدىكى ھاۋالە قىلغۇچىغا چېگرا سىرتىدىكى تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئالدۇرۇش ئىلتىماسى ياكى تاۋار ماركىسىغا دائىر باشقا ئىشلارنى بېجىرىپ بېرىپ، ھاۋالە قىلغۇچىنىڭ مەنپەئەتى ياكى دۆلەت مەنپەئەتى، ئاممىنىڭ مەنپەئەتى، باشقىلارنىڭ قانۇنلۇق ھوقۇق - مەنپەئەتىگە زىيان يەتكۈزگەنلەر ( 67 - ماددا ). تۆتىنچى، تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسىپكارلىرىنى جازالاش سالمىقىنى ئاشۇرۇپ، تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسىپكارلىرىدىن تۆۋەندىكى قىلمىشلارنىڭ بىرىنى سادىر قىلغانلىرىنى تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق سۈرۈك ئىچىدە تۈزىتىشكە بۇيرۇيدۇ، ئاگاھلاندۇرۇش جازاسى بېرىدۇ، قوشۇمچە 5000 يۈئەندىن يۇقىرى،50 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويىدۇ؛قىلمىشى ئېغىرلىرىغا قوشۇمچە 50 مىڭ يۈئەندىن يۇقىرى،100 مىڭ يۈئەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويىدۇ:تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسپىنى ئۆز ئالدىغا ھاۋالە قوبۇل قىلسا؛ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئىككىدىن ئارتۇق تاۋار ماركىسى ۋاكالەت ئاپپاراتىدا تاۋار ماركىسى ۋاكالەتچىلىك كەسپى بىلەن شۇغۇللانسا، تاۋار ماركىسى ۋاكالەت بازىرىنىڭ تەرتىپىنى ئېغىر دەرىجىدە قالايمىقانلاشتۇرىدىغان باشقا قىلمىشلار ( 68ـ ماددا ).
( 6 ) رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش ھوقۇقىنى قوغداش تەدبىرلىرىنى مۇكەممەل لەشتۈرۈش كېرەك. بىرىنچى، تاۋار ماركىسى دېلولىرىنى جازا ئىجرا قىلىشنى جىپسىلاشتۇرۇش مېخانىزمىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، رويخەتكە ئېلىنغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش ھوقۇقىغا چېقىلىش جىنايىتىگە چېتىلسا، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق گوڭئەن ئورگىنىنىڭ قانۇن بويىچە بىر تەرەپ قىلىشىغا ۋاقتىدا ئۆتكۈزۈپ بېرىشى كېرەك؛ قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىش ياكى جىنايى جازا كەچۈرۈم قىلىش ھاجەتسىز بولغان، لېكىن مەمۇرىي جازا بېرىشكە تېگىشلىك بولغانلىرىنى گوڭئەن ئورگىنى، خەلق تەپتىش مەھكىمىسى، خەلق سوت مەھكىمىسى تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماقنىڭ قانۇن بويىچە بىر تەرەپ قىلىشىغا ۋاقتىدا ئۆتكۈزۈپ بېرىشى كېرەك؛ گوڭئەن ئورگىنى، خەلق تەپتىش مەھكىمىسى، خەلق سوت مەھكىمىسى تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق ۋە تاۋار ماركىسىنى رويخەتكە ئېلىش، باشقۇرۇش خىزمىتىگە مەسئۇل تارماق بىلەن كېڭىشىپ، كەسپىي جەھەتتىن قوللاش، بېكىتىش پىكرى بېرىش ۋە ھوقۇققا چېقىلغان بۇيۇمنى زىيانسىزلاندۇرۇش قاتارلىق جەھەتلەردە ھەمكارلاشسا، ئالاقىدار تارماقلار ۋاقتىدا ھەمكارلىشىشى كېرەك ( 75-ماددا ). ئىككىنچى، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىش تەدبىرلىرىنى مۇكەممەل لەشتۈرۈپ، تاۋار ماركىسى قانۇنىنى ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل تارماق باشقىلارنىڭ رويخەتكە ئالدۇرغان تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش ھوقۇقىغا دەخلى - تەرۇز قىلىش قىلمىشىنى تەكشۈرۈپ بىر تەرەپ قىلغاندا، ئالاقىدارلارنىڭ ھوقۇققا دەخلى - تەرۇز قىلىش ھەرىكىتىگە ئالاقىدار تالون، ھۆججەت، خاتىرە، كەسپىي ئالاقە، ئۈن - سىن ماتېرىيالى، ئېلېكترونلۇق سانلىق مەلۇمات قاتارلىقلارنى كۆرسە، كۆپەيتىۋالسا بولىدۇ؛ دەلىل ـ ئىسپات يوقىلىپ كېتىش ئېھتىمالى بولغان ياكى كېيىن ئېلىش تەس بولغان ئەھۋالدا، ئالدىن تىزىملاپ ساقلاشقا بولىدۇ ( 76ـ ماددا ). ئۈچىنچى، تاۋار ماركىسىنى ئىشلىتىش ھوقۇقىغا دەخلى - تەرۇز قىلىش تۆلەم سوممىسى توغرىسىدا، ھوقۇقدارنىڭ ھوقۇققا دەخلى - تەرۇز قىلىش قىلمىشىنى توسۇش ئۈچۈن چىقىم قىلغان مۇۋاپىق چىقىمىنى ئېنىق ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ( 77 - ماددا ). تۆتىنچى، يامان غەرەزدە تىل بىرىكتۈرۈۋېلىپ، ئاساسىي پاكىتنى ئۆز ئالدىغا ئويدۇرۇپ چىقىرىش قاتارلىق ئۇسۇللار بىلەن تاۋار ماركىسى دەۋاسى قىلغانلارنى خەلق سوت مەھكىمىسى قانۇن بويىچە جازالايدۇ؛ دەۋالاشقۇچى قارشى تەرەپكە زىيان يەتكۈزگەنلەر قانۇن بويىچە ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك ( 81ـ ماددا ). ( مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى قانۇنچىلىق خىزمىتى كومىتېتىنىڭ ماتېرىياللىرىغا ئاساسەن رەتلەنگەن )
ھەمبەھىرلەش
